องค์มรรคที่ ๘ คือ สัมมาสมาธิ เป็นการมีจิตตั้งมั่นชอบ ได้แก่ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน ฌานเหล่านี้เรียกว่าสัมมาสมาธิ ตามที่กล่าวในมหาสติปัฏฐานสูตร ส่วนในวิสุทธิมรรค ได้อธิบายเพิ่มเติมว่า สัมมาสมาธิประกอบด้วย รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ และอุปจารสมาธิ

ชนบางพวกได้สั่งสมบารมีไว้มาก จึงสามารถบรรลุพระนิพพานได้ด้วยการฟังธรรมเทศนาอย่างสังเขปหรืออย่างพิสดาร แต่ส่วนมากยังไม่ได้สั่งสมบารมีไว้เช่นนั้น จึงต้องปฏิบัติตามอริยมรรคมีองค์ ๘ ไปตามลำดับ คนเหล่านี้เรียกว่า “เนยยบุคคล” คือบุคคลที่พอแนะนาสั่งสอนได้ และต้องเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทีละขั้น เริ่มตั้งแต่ศีล สมาธิ ไปจนถึงปัญญา กล่าวคือ เมื่อได้ชำระศีลของตนให้บริสุทธิ์แล้ว ก็ต้องฝึกฝนในด้านสมาธิ และเมื่อชำระจิตของตนให้บริสุทธิ์ด้วยการฝึกสมาธิแล้ว ก็ต้องฝึกฝนในด้านปัญญา

โยคีควรจะเจริญสมาธิอย่างไร สมถกรรมฐานมี ๔๐ อย่าง ดังนั้น บุคคลจึงสามารถเจริญกรรมฐานอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้ได้สมาธิ ส่วนผู้ที่ไม่สามารถตัดสินใจว่าจะเจริญกรรมฐานอะไร ก็ควรเริ่มที่อานาปานสติ คือการตั้งสติที่ลมหายใจ เพราะคนส่วนมากประสบความสำเร็จในกรรมฐานด้วยอานาปานสติ (ม. มหาวรรค ข้อ ๓๗๒, ม. มูล. ข้อ ๑๐๕)

ในส่วนของวิสุทธิมรรค ทิฏฐิวิสุทธินิเทศ ข้อ ๖๖๒ ได้อธิบายว่า “จิตตวิสุทธิ” ก็คือ “สมาบัติ ๘ พร้อมทั้งอุปจารสมาธิ” ซึ่งมีความหมายเหมือนกันกับสัมมาสมาธิ</blockquote>