หน้า ๗๐

๒. การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์คือทุกขสมุทัยอริยสัจ ซึ่งก็คือเหตุเกิดของอุปาทานขันธ์ ๕ ๓. การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์คือความดับทุกข์ ซึ่งก็คือพระนิพพาน ๔. การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์คือทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ซึ่งก็คืออริยมรรคมีองค์ ๘

ดังนั้น สัมมาสังกัปปะ ย่อมยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ที่เป็นทุกขอริยสัจ ซึ่งก็คืออุปาทานขันธ์ ๕ สัมมาทิฏฐิก็เข้าใจทุกขอริยสัจนั้นตามความเป็นจริง องค์มรรคทั้ง ๒ นี้ ร่วมกันยกจิตขึ้นสู่อริยสัจ ๔ แต่ละอย่าง และร่วมกันเข้าใจอริยสัจ ๔ เหล่านั้น เพราะมีกิจร่วมกันอย่างนี้ จึงเรียกว่าปัญญาสิกขา

องค์มรรคที่ ๓ คือสัมมาวาจา ได้แก่ การเว้นพูดโกหก พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ และพูดเพ้อเจ้อ องค์มรรคที่ ๔ คือสัมมากัมมันตะ การกระทำชอบ ได้แก่ การเว้นการฆ่า การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม และการเสพเบียร์ ไวน์ และของมึนเมาอื่น ๆ องค์มรรคที่ ๕ คือสัมมาอาชีวะ การเลี้ยงชีพชอบ ได้แก่ การเว้นจากการประกอบอาชีพด้วยมิจฉาวาจาหรือมิจฉากัมมันตะ เช่น การฆ่า การลักทรัพย์ หรือการโกหก สำหรับคฤหัสถ์ สัมมาอาชีวะรวมการละเว้นมิจฉาพาณิชย์ ๕ อย่าง คือ

ดูรายละเอียดเพิ่มเกี่ยวกับเบียร์ ไวน์ และของมึนเมา ในเชิงอรรถ ๕๒๒ หน้า ๔๒๑