ทุกข์ (ทุกฺข) และไร้ความเป็นตน คือไม่ใช่ตน (อนตฺต) รู้และเห็นสังขารธรรมตามความเป็นจริง และพิจารณาสังขารธรรมเหล่านั้นตามคำสอนที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ในทุติยเทศนา คืออนัตตลักขณสูตร ซึ่งพระองค์ได้ตรัสสอนพระภิกษุปัญจวัคคีย์ว่า

๑. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง (นิจฺจ วา อนิจฺจ วา) – ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข (ทุกฺข วา ต สุข วา) – เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา (เอต มม) เราเป็นนั่น (เอโสหมสฺม)ิ นั่นเป็นอัตตาของเรา (เอโส เม อตฺตา) – ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น

๑. รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ก็ตาม รูปทั้งหมดนั้นเธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง อย่างนี้ว่า นั่นไม่ใช่ของเรา (เนต มม) เราไม่เป็นนั่น (เนโสหมสฺมิ) นันไม่ใช่อัตตาของเรา (น เมโส อตฺตา)

ส. ขันธวารวรรค. ข้อ ๕๙