ไม่รู้ชัดสังขารทั้งหลาย ไม่รู้ชัดความเกิดแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดความดับแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสังขาร สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น ไม่จัดว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือไม่จัดว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ ทั้งท่านเหล่านั้นก็ไม่ทำให้แจ้งประโยชน์ของความเป็นสมณะ และประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
แต่โยคีย่อมสามารถเข้าถึงอยู่ในประโยชน์ของความเป็นสมณะ ย่อมเห็นสิ่งเหล่านี้ได้ก็เพราะว่าได้เจริญสมาธิที่มั่นคงและมีกำลัง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงอธิบายในสมาธิสูตร ขันธสังยุต ไว้ว่า
ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญสมาธิเถิด ภิกษุผู้มีจิตตั้งมั่น ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริง รู้ชัดอะไรเล่าตามความเป็นจริง คือ ภิกษุรู้ชัด
๑. ความเกิดและความดับแห่งรูป ๒. ความเกิดและความดับแห่งเวทนา ๓. ความเกิดและความดับแห่งสัญญา ๔. ความเกิดและความดับแห่งสังขาร ๕. ความเกิดและความดับแห่งวิญญาณ
รู้และเห็นปฏิจจสมุปบาท
ความรุ่งโรจน์ ความโชติช่วง แสงสว่าง ความสุกใส และความเจิดจ้าของปัญญาที่เจริญแล้ว ย่อมยังโยคีให้สามารถย้อนลำดับกระแสของนามรูปต่อ ๆ กัน
(ส. ขันธวารวรรค. สมาธิสูตร ข้อ ๕)