อารัมภบท – วิธีรู้และเห็นทุกข์อริยสัจและสมุทัยอริยสัจ { หน้า ๔๘ }
๓. ฆานทวาราวิถี ๔. ชิวหาทวาราวิถี ๕. กายทวาราวิถี ๖. มโนทวาราวิถี
เมื่ออารมณ์ที่เป็นรูปกระทบทวารที่เป็นรูป วิถีจติ ทาง ๕ ทวารแรกก็เกิดขึ้น นี้เรียกว่า “ปัญจทวาราวิถี” แต่วิถีจิตที่เกิดขึ้นทางทวารที่ ๖ คือมโนทวาร (ภวังค์) ก็จะเรียกว่า “มโนทวาราวิถี”
ดังที่กล่าวแล้ว เมื่ออารมณ์ที่เป็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๕ อย่างกระทบ ทวารของตนที่เป็นรูป อารมณ์นั้นย่อมกระทบมโนทวาร (คือภวังค์) พร้อม ๆ กัน ทั้งปัญจทวาราวิถีจิตและมโนทวาราวิถีจิตจึงเกิดขึ้น เช่น เมื่อสีกระทบจักขุทวาร สีนี้ก็ย่อมกระทบมโนทวารคือภวังค์พร้อม ๆ กัน ซึ่งเบื้องต้นก่อจักขุทวาราวิถี แล้ว มโนทวาราวิถีหลายวิถี จึงเกิด นี่ก็เป็นไปตามกฎธรรมชาติของจิต (จิตฺตฺ นิยาม) เหมือนกัน
ดังนั้น จึงชัดเจนว่า เพื่อจะรู้และเห็นนาม เราต้องรู้และเห็นรูปก่อน เพราะ การที่จะรู้และเห็นวิถีจติเหล่านี้ได้ ต้องรู้เห็นทวารและอารมณ์ของทวารก่อน ซึ่งโยคีได้ทำแล้วเมื่อกำหนดรู้รูป
**
อ้างอิง