====== คาถามและคาตอบ ๗ – คาถาม ๗.๑๑ – การเจริญโยนิโสมนสิการและอโยนิโสมนสิการ ======

'''คาตอบ'''
โยนิโสมนสิการที่เลิศที่สุดก็คือวิปัสสนา ถ้าโยคีปฏิบัติจนถึงขั้นวิปัสสนา ก็จะมีโยนิโสมนสิการที่ยอดเยี่ยม ต่อจากนั้น หากเจริญวิปัสสนาในชีวิตประจำวัน ก็จะก่อผลที่ดี เช่น มรรคและผลที่เห็นพระนิพพาน แต่ถ้าไม่สามารถปฏิบัติจนถึงขั้นวิปัสสนา พึงพิจารณาความจริงว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ('''สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา''') นี่ก็เป็นโยนิโสมนสิการเช่นกัน แต่อ่อนกำลังมาก และเป็นโยนิโสมนสิการโดยอ้อมเท่านั้น

โยคีอาจเจริญพรหมวิหาร ๔ ได้เช่นกัน โดยเฉพาะอุเบกขาพรหมวิหาร นี่เป็นโยนิโสมนสิการที่ประณีต เพราะการเจริญอุเบกขาพรหมวิหารก็เพื่อเห็นความที่สัตว์เป็นไปตามกฎแห่งกรรมว่า “'''สพฺเพ สตฺตา กมฺมสกา'''” (สัตว์ทั้งปวงมีกรรมเป็นของตน)

อนึ่ง โยคีอาจพิจารณาผลของอโยนิโสมนสิการเป็นบางครั้งบางคราว อโยนิโสมนสิการเป็นเหตุให้เกิดอกุศลกรรมครั้งแล้วครั้งเล่า อกุศลกรรมเหล่านี้จะให้ผลเป็นทุกข์มากมายในอบายภูมิทั้ง ๔ การรู้อย่างนี้เป็นโยนิโสมนสิการซึ่งควรปฏิบัติในชีวิตประจำวัน

====== คาถาม ๗.๑๒ – ความแตกต่างระหว่างมนสิการและโพชฌงค์ ๗ ======

'''คาถาม'''
อะไรเป็นความแตกต่างกันระหว่างมนสิการกับการเจริญโพชฌงค์ (องค์แห่งการตรัสรู้) ๗

'''คาตอบ'''
ในการเจริญโพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์ ๗ จะเป็นหัวหน้าของนามธรรม ๓๔ ซึ่งรวมทั้งมนสิการ ครั้งบางครั้ง นามธรรม ๓๔ นี้เรียกว่าวิปัสสนาญาณ เพราะว่าในธรรม ๓๔ อย่างนั้น ปัญญาเป็นองค์หลักเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ พึงรู้จักมนสิการ ๓ อย่าง ได้แก่