====== วิธีกาหนดรูป – วิธีเจริญจตุธาตุวัฏฐาน ======

เล็ก ๆ ที่ยังมีขนาดอยู่ เพราะยังไม่ได้เห็นแทงตลอดซึ่ง'''ฆนะ'''ทั้ง ๓ จึงยังคงอยู่ในภูมิของ'''สมมติสัจจะ''' (บัญญัติ) ยังไม่ถึงภูมิแห่ง'''ปรมัตถสัจจะ''' เพราะยังไม่ได้แทงตลอดฆนบัญญัติและรูปทรงของอณูเล็ก ๆ เหล่านั้น ความเป็นกลุ่มก้อนเล็ก ๆ ก็จะยังปรากฏอยู่

ถ้ายังไม่ทำลายความหลงผิดในฆนะ แต่พยายามเจริญวิปัสสนาโดยพิจารณาความเกิดขึ้นและความดับไปของรูปก้อนเล็ก ๆ เหล่านั้นซึ่งเป็นรูปกลาป ก็จะเป็นการพยายามทำวิปัสสนาในบัญญัติ

ดังนั้น ก่อนอื่นจึงต้องแยกแยะรูปกลาปต่อไปจนเห็นธาตุต่าง ๆ ในรูปกลาปเพื่อให้ถึงภูมิแห่งปรมัตถสัจจะ

ถ้ารูปกลาปนั้นเกิดขึ้นและดับไปอย่างรวดเร็วมากจนกำหนดรู้ธาตุ ๔ ในรูปกลาปหนึ่ง ๆ ไม่ได้ ก็ไม่พึงใส่ใจการเกิดขึ้นและดับไป เปรียบเสมือนเมื่อเจอกับบุคคลที่ไม่อยากพบ ย่อมทำเหมือนไม่เห็นฉันใด ก็ไม่พึงใส่ใจการเกิดขึ้นและดับไปของรูปกลาปฉันนั้น พึงตั้งสมาธิอยู่กับธาตุ ๔ ในรูปกลาปเท่านั้น โดยจะทำอย่างนี้ได้ก็เพราะ'''กำลัง'''แห่งสมาธิ

ถ้ากำหนดยังไม่ได้ พึงตั้งสมาธิอยู่กับธาตุดินในกายทั้งหมด สลับกับธาตุดินในรูปกลาปหนึ่ง ๆ แล้วทำเช่นกันกับธาตุน้ำ ธาตุไฟ และธาตุลม โยคีต้องกำหนดรู้ธาตุทั้ง ๔ ในรูปกลาปโปร่งแสงหนึ่ง ๆ และรูปกลาปไม่โปร่งแสงหนึ่ง ๆ

'''สันตติฆนะ''' '''สมูหฆนะ''' และ '''กิจจฆนะ''' ดูรายละเอียดเกี่ยวกับฆนะของรูปและนามในคาถามคาตอบ ๑.๓ หน้า ๑๐๐

สำหรับการสนทนาเรื่องวิปัสสนาในบัญญัติ ดูหัวข้อ “ทุกขอริยสัจและทุกขสมุทัยอริยสัจ” หน้า ๓๓