====== วิธีการกำหนดรูป – วิธีเจริญจตุธาตุวัฏฐาน ======

ค่ายพักกลับไปสู่ยุทธภูมิ ฌานเปรียบเสมือนค่ายพัก และอาจใช้เป็นที่พักเมื่อเจริญวิปัสสนา ส่วนโยคีสุทธวิปัสสกผู้ไม่ได้ฌานแล้วเริ่มปฏิบัติจตุธาตุวัฏฐานโดยตรง ก็อาจใช้อุปจารสมาธิเป็นค่ายพักเพื่อพักผ่อนแทนฌานได้ ในกรณีทั้งสอง โยคีย่อมสามารถกลับไปยังยุทธภูมิคือวิปัสสนาต่อจากนั้นอย่างผ่องใสและสดชื่น ดังนั้นการมีที่พักจึงมีประโยชน์อย่างยิ่ง

ต่อไปนี้ เราจะกลับไปดูถึงวิธีการเจริญวิปัสสนา โดยเริ่มที่การพิจารณาแยกแยะ'''รูปกลาป'''

'''รูปกลาป''' มี ๒ อย่าง คือ '''ปสาท''' และ '''นปสาทรูปกลาป'''

รูปกลาปนั้นจำแนกออกได้เป็น ๒ พวก คือ '''ปสาทรูปกลาป''' (รูปกลาปโปร่งแสง) และ '''นปสาทรูปกลาป''' (รูปกลาปไม่โปร่งแสง) รูปกลาปที่มีปสาทรูป ๕ รูปใดรูปหนึ่งเป็นปสาทรูปกลาป ส่วนรูปกลาปอื่นที่เหลือเป็นนปสาทรูปกลาป

'''วิธีการแยกแยะรูปกลาป'''

'''วิธีการเห็นธาตุ ๔'''

ก่อนอื่นพึงกำหนดรู้ธาตุ ๔ คือดิน น้ำ ไฟ ลม ของรูปกลาปโปร่งแสงและรูปกลาปไม่โปร่งแสงแต่ละกลาป โยคีจะพบว่ารูปกลาปนั้นเกิดขึ้นและดับไปอย่างรวดเร็วจริงๆ โดยยังไม่สามารถพิจารณาแยกแยะรูปกลาปได้เพราะเห็นเป็นอณู

*ผู้แปล – คือทั้งของโยคีสมถยานิก และโยคีสุทธกวิปัสสก*