====== วิธีกำหนดรูป – วิธีเจริญจตุธาตุววัฏฐาน ======
(หน้า ๒๑๐)

เมื่อสามารถกำหนดรู้ความหนักอย่างชัดเจนแล้ว ให้พยายามกำหนดรู้
ลักษณะทั้ง ๔ คือสภาวะดัน ความแข็ง ความหยาบ และความหนัก ทีละอย่าง ๆ ทั่ว
ร่างกาย จนกระทั่งมั่นใจ

๕. เพื่อกำหนดความพยุงไว้ ให้คลายกล้ามเนื้อที่หลังเพื่อให้กายโน้มไป
ข้างหน้า แล้วยกตัวขึ้นและตั้งตัวตรง แรงที่รักษากายให้ตรงเป็นสภาวะพยุง
ปฏิบัติอย่างเป็นระบบจนกำหนดรู้สภาวะพยุงทั่วร่างกายได้
ถ้าไม่ชัด ให้ลอง
กำหนดรู้สภาวะพยุงด้วยกันกับความแข็ง ซึ่งอาจทำให้ชัดได้ง่ายขึ้น
เมื่อกำหนดรู้สภาวะพยุงได้อย่างง่าย ๆ แล้ว พึงพยายามกำหนดรู้สภาวะ ๕
อย่างคือ สภาวะดัน ความแข็ง ความหยาบ ความหนัก และสภาวะพยุง ตลอดทั่ว
ร่างกาย

๖. เพื่อกำหนดรู้ความอ่อน พึงใช้ลิ้นกดริมฝีปากล่างด้านในเพื่อให้รู้สึก
ความอ่อนของริมฝีปาก
แล้วผ่อนคลายร่างกาย และปฏิบัติอย่างเป็นระบบจน
กำหนดรู้ความอ่อนได้ง่ายทั่วร่างกาย

นี่หมายความว่า ให้กำหนดรู้สภาวะพยุงและความแข็งด้วยกัน ถ้าทำอย่างนี้ ก็อาจ
กำหนดรู้สภาวะพยุงได้เพราะความแข็งนั้นกำหนดรู้ได้ง่ายมาก
เพราะได้กำหนดรู้มา
หลายครั้งแล้ว ถ้ากำหนดรู้สภาวะที่ยังไม่ชัดด้วยกันกับสภาวะที่
ชัด เช่นกับความแข็ง ก็
อาจเห็นสภาวะทั้งสองพร้อมกันได้เพราะธาตุทั้ง ๔ เกิดขึ้นด้วยกันเสมอ แต่เพราะปัญญินทรีย์ยังไม่คมพอ สภาวะบางอย่างจึงยังไม่ชัดเจน ดังนั้น จึงกำหนดรู้สภาวะนั้น ๆ
ไม่ได้โดยตรง เพราะฉะนั้น จึงต้องพยายามกำหนดรู้สภาวะที่ไม่ชัดด้วยกันกับสภาวะที่
ชัด