=== วิธีกาหนดรูป – รูปกลาป ๓ ประเภท ===

เมื่ออารมณ์กระทบกับปัญจทวารทวารใดทวารหนึ่ง ก็จะกระทบกับทวารที่ ๖ (คือมโนทวาร หรือภวังค์) พร้อมๆ กัน

'''ตัวอย่าง:'''
ยกตัวอย่างเช่น เมื่ออารมณ์คือสี กระทบกับจักขุทวาร (ซึ่งก็คือจักขุปสาทรูปอันเป็นรูปที่ ๑๐ ของจักขุทสกกลาป) สีนั้นก็กระทบกับมโนทวาร (คือภวังค์) พร้อมๆ กัน มโนทวารนั้นเกิดโดยอาศัยรูปที่ ๑๐ ของหทยทสกกลาป ตามลำดับการเกิดของจิต แรกสุด มโนวิญญาณจิตจะรู้อารมณ์คือสีก่อน ตามด้วยจักขุวิญญาณจิต แล้วตามด้วยมโนวิญญาณจิตอีกหลายดวง

หลักการนี้ก็เหมือนกันสำหรับเสียงที่กระทบโสตทวารคือปสาทรูปอันเป็นที่ ๑๐ ของโสตทสกกลาป และก็เหมือนกันด้วยสำหรับกลิ่นเป็นต้น

'''อารมณ์ที่กระทบมโนทวารโดยโดดๆ:'''
นอกจากอารมณ์ที่กระทบปัญจทวารแล้ว ยังมีอารมณ์ที่กระทบมโนทวาร (คือภวังค์) โดด ๆ คือ '''ธรรมารมณ์ ๖ ประเภท'''

*ดู ส. มหาวารวรรค ข้อ ๕๑๒ (อุณณาภพราหมณสูตร) อ้างอิงในหัวข้อ “อารัมภบท” หน้า 29*

โดยเจาะจงก็คือ สีเป็นอารมณ์ทางตา และเสียงเป็นอารมณ์ทางหู เป็นต้น. (ดูเชิงอรรถ ๒๖, p. 7.)

'''องค์ประกอบของกลาป:'''
* '''จักขุทสกกลาป''' ประกอบด้วย (๑-๘) รูปพื้นฐาน ๘ คือ ดิน น้ำ ไฟ ลม สี กลิ่น รส โอชา + (๙) ชีวิตินทรีย์ + (๑๐) จักขุปสาทรูป
* '''หทยทสกกลาป''' ประกอบด้วย (๑-๘) รูปพื้นฐาน ๘ คือ ดิน น้ำ ไฟ ลม สี กลิ่น รส โอชา + (๙) ชีวิตินทรีย์ + (๑๐) หทยวัตถุ

*ดูรายละเอียดอื่นใน “ตาราง ๖ – ประเภทของรูปในหัวใจ” หน้า ๒๕๐*
*ดูอารมณ์ ๖ ใต้หัวข้อ “ทุกขขอริยสัจและทุกขสมุทัยอริยสัจ” หน้า ๓๐*