====== วิธีเจริญอัปปนาสมาธิในกรรมฐานอื่น – วิธีเจริญกสิณ ๑๐ ======

โยคีต้องเจริญกรรมฐานไปเรื่อย ๆ จนกระทั่งสามารถตั้งสมาธิอยู่กับปฏิภาคนิมิตของกสิณสีขาวนั้นอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหนึ่งหรือสองชั่วโมง ต่อจากนั้น องค์ฌานจะปรากฏในใจของโยคีอย่างเด่นชัด แจ่มแจ้ง และมั่นคง นั่นก็คือ โยคีได้บรรลุปฐมฌานแล้ว องค์ฌาน ๕ คือ

๑. '''วิตก''' คือ การยกใจและตั้งใจไว้ที่ปฏิภาคนิมิตของกสิณสีขาว
๒. '''วิจาร''' คือ การรักษาใจไว้ที่ปฏิภาคนิมิตของกสิณสีขาว
๓. '''ปีติ''' คือ ความเอิบอิ่มในปฏิภาคนิมิตของกสิณสีขาว
๔. '''สุข''' คือ ความสุขในปฏิภาคนิมิตของกสิณสีขาว
๕. '''เอกัคคตา''' คือ ความมีจิตเป็นหนึ่งที่ปฏิภาคนิมิตของกสิณสีขาว

องค์ฌานทั้งหมดเรียกรวม ๆ กันว่า '''ฌาน''' ด้วยวิธีที่กล่าวในการสนทนาเรื่องอานาปานสติ โยคีพึงเจริญ'''วิสี'''ทั้งห้าในปฐมฌานของกสิณสีขาวก่อน แล้วจึงเจริญทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน พร้อมกับ'''วิสี'''ทั้งห้าในฌานเหล่านั้น

====== วิธีเจริญวรรณกสิณที่เหลือ ======

ถ้าได้เจริญกสิณสีขาวจนถึงจตุตถฌานโดยใช้สีของกะโหลกภายนอก โยคีก็จะสามารถเจริญนีลกสิณ (กสิณสีน้ำตาล สีน้ำเงิน หรือสีดา) โดยใช้ผมที่อยู่ภายนอก เจริญกสิณสีเหลืองโดยใช้ไขมันหรือมูตรภายนอก และเจริญกสิณสีแดงโดยใช้เลือดภายนอกด้วย อนึ่ง ยังสามารถใช้'''ส่วน'''เหล่านั้นภายในกายของโยคีด้วยเช่นกัน

ดู'''วิสี''' ๕ ในหน้า ๙๑