==== คำถามและคำตอบ: วิสุทธิ ๗ และวิปัสสนาญาณ ๑๖ คืออะไร ===

'''นิวรณ์ ๕'''

[ในที่สุดแห่งธรรมเทศนานี้ พระอาจารย์ใหญ่ได้กล่าวเพิ่มเติมถึง นิวรณ์ ๕ ประการ]

ต่อไปนี้ มาคุยกันเรื่องนิวรณ์ ๕ อย่างย่อๆ นิวรณ์ ๕ คือ

๑. '''กามฉันทะ''' – ความพอใจในกาม
๒. '''พยาบาท''' – ความมุ่งร้าย
๓. '''ถีนมิทธะ''' – ความหดหู่เซื่องซึม
๔. '''อุทธัจจกุกกุจจะ''' – ความฟุ้งซ่านและความเดือดร้อนใจ
๕. '''วิจิกิจฉา''' – ความสงสัย

นิวรณ์แรกคือกามฉันทะ เป็นความติดข้องกับทรัพย์สมบัติหรือกับบุคคล เป็นความยินดีพอใจในอารมณ์ที่เป็นกามคุณ เช่น โยคีอาจติดข้องกับกุฏิ หรือกับห้องของตน เมื่อเจริญกรรมฐานอยู่ จึงอาจคิดว่า “แหม น่าจะดีถ้าเราได้กุฏิดีๆ” หรืออาจคิดว่า “แหม น่าจะดีถ้าห้องทั้งห้องเป็นของเรา” ถ้าถูกกามฉันทะนั้น '''ครอบงำ''' โยคีก็จะไม่สามารถตั้งจิตไว้ที่กรรมฐานได้ดี จึงต้องทุ่มเทให้เกิดสติที่มี'''กำลัง'''และพยายามห้ามกามฉันทะไม่ให้เกิด

นิวรณ์ที่สองคือพยาบาท พยาบาทเป็นความเกลียดชังหรือความไม่พอใจในบุคคลหรือสิ่งของ ตัวอย่างเช่น ถ้าผู้ปฏิบัติที่อยู่ข้างๆ เมื่อนั่งลง ทาจีวรเสียงดัง โยคีอาจจะโกรธและคิดว่า “แหม ทำไมคนนี้ต้องทาเสียงดังอย่างนี้” ถ้าใจถูก