=== วิธีเจริญอานาปานสติจนถึงอัปปนา ===
***
'''หมายเหตุสำหรับ “ตาราง ๑: วิถีจิต เมื่อได้ฌาน (ฌานสมาปัตติวิถี)”'''

กระบวนการของฌานสมาปัตติวิถีคือ
(๑) '''มโนทวาราวัชชนจิต''' – มีอารมณ์เป็นปฏิภาคนิมิตของกรรมฐาน
(๒-๔) '''ชวนจิต''' ตระเตรียมเบื้องต้น ๓ ดวง คือ บริกรรม อุปจาระ และอนุโลม มีอารมณ์เดียวกันนั้นนั่นแหละ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตาของจิตเหล่านั้น มีกาลังยิ่งกว่ากามาวจรจิตปกติ เพราะฉะนั้น จิตเหล่านี้จึงบริกรรมคือเตรียมทางให้กับอัปปนา เป็นอุปจาระคือใกล้กับฌาน และอนุโลมคือคล้อยตามจิตที่มาก่อน ๆ และคล้อยตามโคตรภูจิตที่มาภายหลัง (ในผู้มีอินทรีย์กล้า บริกรรมจะไม่เกิด มีเพียงแค่อุปจาร อนุโลม และโคตรภู)
(๕) '''โคตรภูจิต''' เป็นชวนจิตตระเตรียมอันดับที่ ๔ เป็นจุดเปลี่ยนจากกามาวจรจิตอันเป็นโคตรของจิตอันจำกัด (*ปริตฺตโคตฺ*) ไปสู่รูปาวจรจิตหรืออรูปาวจรจิตอันเป็นโคตรของจิตอันยิ่งใหญ่ (*มหคคตโคตฺ*)
(๖) '''อัปปนาชวนจิต''' มีจำนวนนับไม่ได้ซึ่งมีอารมณ์เดียวกัน จิตแต่ละดวงเสริมกาลังให้แก่จิตดวงต่อ ๆ ไป จำนวนของอัปปนาชวนจิตนั้นขึ้นอยู่กับว่าดำรงอยู่ในฌานนานเท่าไร ซึ่งอาศัยการฝึกฝนและความชำนาญของโยคี อาจดำรงอยู่เพียงแค่ส่วนของวินาที หรือเป็นชั่วโมง หรือหลาย ๆ วัน โยคีที่ได้เจริญวสี ๕ ของฌานย่อมอธิษฐานก่อนว่าจะดำรงอยู่ในฌานนานเท่าไร แต่สำหรับผู้เพิ่งได้ฌานเป็นครั้งแรก มีฌานจิตดวงเดียวเท่านั้นที่เกิดขึ้น (อาทิกัมมิกฌานวิถี)

ดูนามธรรมของอัปปนาจิตแต่ละดวงที่หัวข้อ “วิธีกาหนดรู้กามาวจรวิถี” หน้า ๒๘๙