====== อารัมภบท – ทุกข์ อริยสัจ และทุกขสมุทัย ======

*   '''๒. รูปละเอียด (สุขุมรูป) ๑๖ อย่าง'''
*   '''๓. จิต ๘๙ อย่าง'''
*   '''๔. เจตสิก ๕๒ อย่าง'''
*   '''๕. นิพพานธาตุ''' เป็นธาตุที่ไม่มีการปรุงแต่ง ('''อสังขตธาตุ''')
*   '''๖. บัญญัติ''' มีจำนวนนับไม่ได้ ตัวอย่างเช่น บัญญัติคือลมหายใจ อารมณ์ กสิณ และชื่อของความจริงที่เป็นปรมัตถ์ ซึ่งถ้าไม่มีชื่อ ก็จะไม่สามารถสื่อความหมายได้

ส่วนรูปที่เหลือรับรู้ได้โดยจิตทั้งทางมโนทวารและปัญจทวาร รูปหยาบเหล่านี้กาหนดรู้ได้ง่ายด้วยญาณปัญญา

รูปชื่อว่าละเอียด ('''สุขุมรูป''') เพราะกระทบไม่ได้ ('''อัปปฏิฆรูป''') รูปละเอียดมี ๑๖ อย่าง คือ
*   (๑) ธาตุน้ำ
*   (๒-๖) อาหารรูป, ชีวิตรูป, หทัยวัตถุ, อิตถีภาวรูป และปุริสภาวรูป
*   (๗-๑๖) อนิปผันนรูป ๑๐ อย่าง

รูปละเอียดรับรู้ได้โดยจิตทางมโนทวารเท่านั้น และกาหนดรู้ได้ไม่ง่ายด้วยญาณปัญญา

'''จิต ๘๙ อย่าง''' ได้แก่ จักขุวิญญาณธาตุ, โสตวิญญาณธาตุ, ฆานวิญญาณธาตุ, ชิวหาวิญญาณธาตุ, กายวิญญาณธาตุ, มโนธาตุ และมโนวิญญาณธาตุ (อ้างอิงเชิงอรรถแก้ตามหมายเหตุบรรณาธิการภาษาอังกฤษฉบับที่ ๕ p.275.)

'''เจตสิก ๕๒ ชนิด''' แบ่งออกเป็น ๓ กลุ่ม:
*   '''(๑) อัญญสมานาเจตสิก ๑๓''' แยกย่อยเป็น สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๗ และ ปกิณณกเจตสิก ๖
*   '''(๒) อกุศลเจตสิก ๑๔''' แยกย่อยเป็น อกุศลสาธารณเจตสิก ๔ และที่เกิดกับอกุศลจิตเพียงบางอย่าง ๑๐
*   '''(๓) โสภณเจตสิก ๒๕''' แยกย่อยเป็น โสภณสาธารณเจตสิก ๑๙, วิรตีเจตสิก ๓, อัปปมัญญาเจตสิก ๒ และปัญญาเจตสิก ๑

สำหรับกุศลจิต ดูตัวอย่างเจตสิก ๓๓ ในปฐมฌานในตาราง ๗ หน้า 286