'''อารัมภบท – ทุกขฦยริยสัจและทุกขสมุทัยอริยสัจ''' { หน้า ๒๓ }

วิญญาณจัดเป็นโลกธรรมในโลกที่ตถาคตตรัสรู้ รู้แจ้งแล้ว จึงบอกแสดงบัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนกทำให้ง่าย

บุคคลใด เมื่อตถาคตบอกแสดงบัญญัติ กำหนด เปิดเผยจำแนกทำให้ง่ายอยู่ย่างนี้ ยังไม่รู้ ไม่เห็น เราจะทำอะไรกับบุคคลผู้โง่เขลา เป็นปุถุชน คนบอด ไม่มีดวงตา ไม่รู้ ไม่เห็นนั้นได้

ความจริงแท้ของโลก (โลกธรรม) ที่พระพุทธเจ้าทรงอธิบายในที่นี้ ได้แก่ ปัญจขันธ์ ซึ่งก็คือทุกขฦยริยสัจและสมุทัยอริยสัจ และทรงอธิบายในมหาสติปัฏฐานสูตรว่า

ภิกษุทั้งหลาย โดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ เป็นอย่างไร คือ (๑) รูปูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือรูป) (๒) เวทนูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือเวทนา) (๓) สัญญูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสัญญา) (๔) สังขารูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสังขาร) (๕) วิญญาณูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ)

ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า โดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์

และในพระสูตรหลายสูตรเช่นขันธสูตร พระผู้มีพระภาคทรงอธิบายว่า ขันธ์ ๕ จัดเป็นกองโดยอาการ ๑๑ อย่าง คือ

หรือกรรม) ยกเว้นเวทนาและสัญญา ซึ่งก็คือสังขารขันธ์ ความหมายอื่นๆ อีก.

ที. มหาวรรค ข้อ ๓๗๒, ม. มูล. ข้อ ๑๐๕

ในบริบทอื่นๆ บทนี้ยังมี